ผู้มีความเคารพในวินัยก็ดี ในธรรมก็ดี ปฏิบัติตามหลักธรรมหลักวินัยนั้น ๆ อยู่แล้วชื่อว่าเป็นผู้มีศาสดาติดหัวใจเราตลอดเวลา อิริยาบถทั้งสี่ การยืน การเดิน การนั่ง การนอน ด้วยความมีสติ มีธรรม มีวินัยเป็นเครื่องรักษาตนอยู่ด้วยความมีสติตลอดไป นี้เรียกว่าเป็นผู้มีศาสดาติดตัว และตามเสด็จพระพุทธเจ้าทุกอิริยาบถ เว้นแต่เวลาหลับที่สุดวิสัยเท่านั้น พอตื่นขึ้นมาก็มีสติสตังระวังรักษาตัวด้วยความเป็นผู้มีหิริโอตตัปปะ สะดุ้งกลัวต่อบาปต่อกรรมตลอดเวลา ศีลรักษาให้บริสุทธิ์ ธรรมรักษาบำรุงให้ดีโดยลำดับลำดา นี่เรียกว่าเป็นผู้ตามเสด็จพระพุทธเจ้า

          ดังที่ท่านประทานพระโอวาทไว้จวนจะปรินิพพานว่า “ดูก่อนอานนท์ พระธรรมก็ดี พระวินัยก็ดี ที่เราตถาคตแสดงไว้โดยถูกต้องแล้วนั้น นั้นแลจะเป็นศาสดาของเธอทั้งหลายแทนเราตถาคตเมื่อเราตายไปแล้ว” เพราะฉะนั้นขอให้เธอทั้งหลายจงเป็นผู้มีสติ-ปัญญา ระมัดระวังในธรรมและวินัยที่อยู่กับตน อย่าให้ด่างพร้อยขาดทะลุไปได้ จะเป็นผู้มีศาสดาติดตัวตลอดเวลา การตายของเรานั้นเหมือนกับโลกที่เขาตายไป การเกิดกับการตายเป็นของคู่เคียงกัน เกิดแล้วต้องตาย อันนั้นเป็นส่วนสรีระ ไม่ใช่พุทธะโดยแท้

          ส่วนพุทธะโดยแท้ได้แก่ความบริสุทธิ์แห่งพระทัยของพระพุทธเจ้า และสาวกทั้งหลาย นี้คือความบริสุทธิ์โดยแท้ ธรรมที่ตรัสออกมาจากความบริสุทธิ์สุดส่วนนั้นให้เป็นวินัยบ้าง เป็นธรรมบ้าง จึงเป็นสวากขาตธรรมที่ตรัสไว้ชอบแล้ว ผู้ดำเนินตามหลักธรรมหลักวินัยนี้ชื่อว่าผู้ก้าวเดินตามทางของศาสดา เพื่อความพ้นจากทุกข์เป็นลำดับลำดาไป ตั้งแต่ศีลก็บริสุทธิ์ นับตั้งแต่ขณะที่บวชเสร็จลงไปแล้ว ศีลระมัดระวังรักษาให้ดี เป็นผู้มีศีลบริสุทธิ์ สมาธิ-ปัญญาให้อบรมทางด้านจิตตภาวนา ระมัดระวังตนเสมอ สติเป็นของสำคัญกับการบำเพ็ญภาวนา

          คำว่าภาวนานี้เรียกว่าธรรม เป็นธรรมที่กว้างขวางมากมาย แต่ไม่ได้บังคับ เหมือนพระวินัย สำหรับพระวินัยไม่ว่าข้อใด กำหนดกฎบัญญัติใดต้องปฏิบัติให้ถูกต้องตามนั้นทั้งนั้น จะล่วงเกินฝ่าฝืนไม่ได้ เสียหมด นี่ท่านจึงให้รักษาพระวินัยคือองค์ศาสดานั้นไว้กับกาย วาจา ใจของตนเสมอ ส่วนธรรมคือการอบรมจิตใจ มีสติธรรม ปัญญาธรรม เป็นเครื่องควบคุมการบำเพ็ญงานของตน งานของตนหมายถึงงานของพระผู้สละตนออกมาบวชในพระพุทธศาสนา สละทุกสิ่งทุกอย่างที่โลกเขาถือกัน ปฏิบัติกัน พระให้สละให้หมด สมบัติเงินทองข้าวของ เรือกสวนไร่นา บริษัทบริวาร เหล่านี้สลัดออกหมด ถือธรรมเป็นคู่ชีวิต ถือพระวินัยเป็นคู่ชีวิต ถือความพากเพียรอบรมจิตใจของตนด้วยความมีสติเป็นคู่ชีวิตตลอดไป

          เช่นนักภาวนาให้มีจิตติดแนบอยู่กับการภาวนาของตน นี่ละธรรมจึงกว้างขวางมาก เบื้องต้นผู้มาบวช หรือฆราวาสก็ตามที่พึ่งฝึกหัดดัดแปลงวิธีการระงับดับอารมณ์ที่เป็นภัยคือกิเลสนั้นเป็นวิธีการเดียวกันกับพระเป็นแบบเดียวกัน จิตใจเราบวชแล้ว กิเลสไม่ได้บวช กิเลสตัวฟุ้งซ่านวุ่นวาย ยุแหย่ก่อกวนทำลายจิตใจให้เราว้าวุ่นขุ่นมัวตลอดเวลา หาความสงบเย็นใจไม่ได้ นี้คือเรื่องของกิเลสตัวเป็นภัย กวนอยู่ภายในหัวใจของเรานี้แล

พระธรรมเทศนา

หลวงตามหาบัว ญาณสัมปันโน

เมื่อค่ำวันที่ ๒๗ สิงหาคม พุทธศักราช ๒๕๔๗